Bước chân vạn dặm

(Đã đăng trong báo Đoàn Kết Tết 2013, Paris)

Lão Tử có nói trong quyển “Đạo đức kinh”:

“Cây lớn một ôm, khởi sinh từ một cái mầm nhỏ; đài cao chín tầng khởi đầu từ một sọt đất, đi xa ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân.”

Và bước đầu tiên của chặng đường ngàn dặm đó, những người Việt đã bắt đầu  từ thế kỷ 12. Sử sách còn ghi : năm 1226, con cháu họ Lý do Lý Long Tường, con thứ bảy của vua Lý Anh Tông dẫn đầu, đã vượt miền duyên hải để sang định cư, lập nghiệp và hình thành cộng đồng của mình tại Hàn Quốc.

Ngược lại, ở các nước lân cận khác như Lào, Thái Lan, Cambodge, tưởng như chỉ cần với tay ra trên bản đồ là đụng được biên giới vì nằm ngay cạnh Việt Nam, khi dò theo những dòng ghi lịch sử, thì từ thế kỷ 17 trở đi mới thấy có ghi chép về những cộng đồng người Việt nhỏ, rải rác định cư lâu dài.

Xa hơn nữa có thể tính tới những lục địa khác như châu Âu, châu Mỹ, phải đợi đến đầu thế kỷ 20, gắn liền với sự kiện là cuộc chiến tranh thế giới lần 1 và lần 2 thì số người Việt Nam ở những miền xa nhà này mới bắt đầu hình thành, đông hơn, và bắt đầu phát triển cộng đồng.

Về những người Việt đầu tiên tại Pháp, dựa theo một số tài liệu như Những nhà truyền giáo Pháp ở Tonkin và Siam, thế kỷ 17 và 18  – Les missionnaires français au Tonkin et au Siam, xviie et xviiie siècles  (L’Harmattan, 1998) – của tác giả Alain Forest, hay  Lịch sử toàn cầu của truyền giáo – Histoire universelle des missions catholiques (bộ 4 cuốn, Librairie Grund, Monaco-Paris, 1956-1960) – của nhà nghiên cứu S. Delacroix, cũng như tài liệu của đạo Công giáo Việt Nam, lại có giả thuyết rằng : Ngay từ năm 1670, cùng với sự xuất hiện chính thức của các cha xứ người Pháp tại miền Bắc Việt Nam, thì những đã có những người Việt đầu tiên được theo chân đoàn truyền giáo quay lại Pháp để học đạo và phát triển. Vì vậy đến năm 1759, Công giáo ở Việt Nam mới có thể phát triển lên con số đến 250 nghìn người theo đạo, và 25 cha xứ người bản địa.

Theo ý kiến giả thuyết của tác giả Brocheaux trong tờ báo Le Monde ngày 14-10-2011, ông còn suy luận rằng có thể người Việt Nam đã đặt chân vào Pháp từ thế kỷ 16 hoặc trước đó nữa, cũng theo con đường của Công giáo.

Nhưng đây chỉ là những giả thuyết dựa trên thông tin và con số phát triển của đạo Công giáo tại Việt Nam, mà chưa được kiểm chứng lại bằng lịch sử, và nhân chứng.

Còn những người Việt Nam đầu tiên sang Pháp được sử sách ghi lại là Hoàng tử Cảnh, con của vua Gia Long, đã theo chân đoàn bảo hộ của mình qua Pháp năm 1787. Sau đó là những người yêu nước như Hiệp Biện Đại Học Sĩ Phan Thanh Giản đã cùng Phạm Phú Thứ và Ngụy Khắc Đản đi sứ sang Pháp năm 1863 để xin chuộc lại ba tỉnh miền Nam. Sau đó còn có Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Điều, Nguyễn Đức Hậu, đặc biệt là cụ Nguyễn Trường Tộ với lời kêu gọi canh tân đất nước sau chuyến đi này.

Tuy nhiên, họ đã sang Pháp và quay về Việt Nam, không định cư ở Pháp, và cũng chỉ là những cá nhân nên được ghi nhận là những trường hợp riêng lẻ. Để nói đến đúng nghĩa từ « cộng đồng » thì phải tính từ cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất năm 1914, vì đông đảo người Việt đến Pháp làm lính thợ cho quân đội Pháp, nên họ đã hình thành những tập thể đầu tiên của người Việt với nếp sống theo khuynh hướng vừa hoà hợp với bản xứ, vừa giữ gìn nguồn gốc của quê nhà.

Tính đến nay, theo thống kê dù chưa đầy đủ, thì cộng đồng người Việt ở nước ngoài là khoảng hơn 4,3 triệu người (theo Sở Ngoại vụ) phân bố trên 103 nước, trong đó cộng đồng đông đảo nhất là ở Mỹ, sau đó là các nước Campodge, Pháp, Úc, …

Theo nghiên cứu của tiến sĩ Lê Mông Nguyên, thành viên l’Académie des Sciences d’Outre-Mer, juriste et politologue, viết trong bài La communauté vietnamienne de France – De l’immigration intégration à la citoyenneté : nói về cộng đồng Việt tại Pháp là nói đến làng người Việt đầu tiên cho cả châu Âu – Đó là những dãy nhà  ở Livrade, không xa dòng sông Garonne ở miền Nam Pháp. Dãy nhà nguyên trước đó là trại lính cũ, được những người Việt tham gia quân đội viễn chinh Pháp hồi giai đoạn tháng 7/1954 tự tạo ra cho gia đình và cộng đồng mình là khoảng 50 nghìn người.

Từ hoàn cảnh lịch sử như vậy, những bước chân xa quê mẹ vừa học cách hoà nhập, vừa cố giữ gìn những thói quen, phong tục, vừa tạo lập cộng đồng để nói với nhau những âm thanh dân tộc. Dẫu đơn giản như “chào anh, chào bác, chào chị”, mà vẫn thân thương đến mạnh mẽ, gợi lên những miền ký ức gia đình và quê hương.

Có đi thật xa mới hiểu được tấm lòng người xa nhà, và hiểu hết những cố gắng xây dựng cộng đồng trong điều kiện xã hội hoàn toàn khác biệt.

Gần một thế kỷ sau giai đoạn những dãy nhà đầu tiên lụp xụp đó, bất cứ người Việt nào đã gần 1 đời người ở đất Pháp cũng sẽ ngạc nhiên về sự phát triển của cộng đồng mình. Những thiếu thốn, lạnh lẽo đã phần nào được lấp đầy bởi các hoạt động thương mại, chợ Việt, bởi các hoạt động cộng đồng với Tết, với Trung thu, với cải lương, với những tối ca nhạc chỉ dành cho các bài hát Việt Nam.

Cộng đồng Việt nam ở Pháp hiện nay có khoảng 800 ngàn người (theo báo Le Monde ngày 1/6/2011, bài « La soif de visibilité » của tác giả Elise Vincent), hình thành nhiều nhóm khác nhau tuỳ theo vùng địa lý. Đó chỉ là tính số người ổn định lâu dài, chưa tính đến cộng đồng sinh viên tăng thêm mỗi năm, góp phần không nhỏ vào các hoạt động chung và dân số cộng đồng.

Hiện nay không khó kiếm, thậm chí là rất quen thuộc với những hình ảnh: chợ Việt Nam, gia vị Việt Nam từ mắm tôm đến chai nước mắm mùi nồng vị cá quê hương, những nhà hàng Việt rải rác khắp nước Pháp, những lớp dạy tiếng Việt, trung tâm văn hoá mỗi cuối tuần, Hội người Việt Nam tại Pháp đã có lịch sử 90 năm sát cánh cùng mọi chuyển động của đất nước, Tết Việt, Tết trung thu, các Hội đoàn từ thiện, ngay cả những gian hàng tại Foire de Paris cũng nhộn nhịp khách Việt đến hỏi thăm nhau, và rất rất nhiều hoạt động giáo dục, văn hoá ở khắp nơi trong lòng mỗi cộng đồng Việt nhỏ hơn.

Người Việt Nam tại Pháp rất coi trọng vấn đề hòa nhập với văn hóa nước sở tại, và hầu như luôn chia sẻ những tình hình biến động cùng với người Pháp. Họ tham gia trong các cuộc diễu hành, các sự kiện văn hóa và cảm nhận sâu sắc mỗi khi có những biến cố, tai nạn trong xã hội Pháp. Người Việt Nam tại Pháp vì vậy mà nhận được cảm tình thật sự của người Pháp đối với một cộng đồng hiền lành, hòa bình và chịu khó, yêu gia đình

Chưa tính sự đóng góp của cộng đồng Việt Nam tại Pháp vào ngân sách nước sở tại, chỉ riêng lượng giao dịch cá nhân từ các cộng đồng ngoài nước về gia đình ở Việt Nam, trong đó có Pháp nhiều chỉ sau Mỹ và Đức, theo thống kê sơ bộ năm 2011. Cũng theo thống kê năm này, trong bối cảnh chung của kinh tế thế giới gặp nhiều biến động và khó khăn, Việt Nam vẫn có lượng kiều hối chuyển về nước đáng mơ ước, tính khoảng 9 tỷ USD. Ngân hàng thế giới xếp Việt Nam là 1 trong 16 nước nhận kiều hối nhiều nhất thế giới.

Ngoài giao dịch cá nhân, cộng đồng người Việt ở nước ngoài nói chung còn đầu tư vào nhiều dự án trong nhiều lĩnh vực khác nhau tại nhiều vùng miền khác nhau của Việt Nam. Trong sự đóng góp, đầu tư đó thì cộng đồng Việt Nam tại Pháp nổi tiếng nhất về đóng góp tri thức và trí thức trong các ngành nghiên cứu, chiến lược, tư vấn, kiến trúc, xây dựng, khoa học xã hội,…

Đó là một lực lượng mà không những đất nước nên khai thác, mà để xây dựng cộng đồng Việt Nam mạnh hơn nữa tại nước ngoài cũng rất quan trọng.

Chắc chắn là đây chỉ là một phần, vì ngoài ra còn rất nhiều sự hảo tâm thầm lặng, những hỗ trợ từ thiện vô danh. Một điều hiển nhiên là vẫn còn rất nhiều khó khăn đến từ nhiều lý do khác nhau trong việc tập hợp và phát triển những nguồn nhân lực đó. Nhưng không có lý do gì để không hy vọng rằng những khác biệt giữa các cá nhân và Hội đoàn cuối cùng sẽ hòa nhập để chảy về cùng một hướng: phát triển văn hoá quê hương.

Quang Nguyên

 

Nguồn thông tin tham khảo:

  1. Người Việt-Nam Ở Nước Ngoài -“Cộng Đồng VN tại Pháp” của giáo sư Đông phương học Mai Lý Cang
  2. La communauté vietnamienne de France – De l’immigration intégration à la citoyenneté – Pr Lê Mông Nguyên, Membre de l’Académie des Sciences d’Outre-Mer, juriste et politologue
  3. NGƯỜI VIỆT TẠI PHÁP – XƯA VÀ NAY của Nguyễn Hoài Vân
  4. Histoire de l’Eglise au Vietnam – tài liệu của Công giáo Việt Nam
  5. CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI – Báo Quê hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s