Câu chuyện nhỏ về văn hóa công cộng của Pháp

Một buổi chiều của ngày đầu đông, tình cờ được xem và nghe trực tiếp một cuộc đối thoại trên xe bus giữa hai cha con người Pháp đã làm tôi xúc động và đồng thời học được thêm cho mình bài học thú vị, bổ ích về văn hóa công cộng của người Pháp.

Cuộc đối thoại giữa một người cha khoảng gần 40 tuổi và con trai khoảng 4 tuổi thôi. Hai cha con cùng đội mũ phớt như nhau, mặc áo len màu xanh với những bông tuyết trắng điểm xuyến, và áo khoác màu xám. Khi cha nắm tay con bước lên xe bus, tôi đã chú ý ngay lập tức vì dáng cao châu Âu của người cha bên cạnh dáng của bé con chỉ cao đến đầu gối người cha, cả hai đều có phong cách châu Âu thật tự nhiên và thu hút. Chắc chắn không chỉ tôi mà tất cả những ai trên chuyến xe bus hôm ấy cũng sẽ có cùng cảm giác và sự chú ý như vậy đến hai cha con này, bởi lẽ câu chuyện sau đó bắt đầu khi bé trai lên xe bus, nhìn khắp nơi, rồi với giọng nói trong trẻo thơ ấu của mình, ngay lập tức đặt câu hỏi lanh lảnh khắp xe:

– Cha ơi, đây là bên trong xe bus à? Con sẽ ngồi đâu hả cha?

Người cha bấm vé xe, bình tĩnh nhìn khắp lượt ghế để tìm hai chỗ cạnh nhau, nhưng lúc đó là thời điểm vừa tan giờ làm việc nên hầu như các chỗ đều đầy, chỉ còn vài ghế trống lẻ tẻ. Đứa con chạy đến bên một ghế trống, leo lên ngồi vào và thông báo với cha:

– Con kiếm được chỗ rồi, đây là chỗ ngồi của con.

Người cha điềm tĩnh hỏi người đối diện xem có ai đã ngồi chưa. Khi chắc chắn là ghế trống, anh khụy gối xuống để ngồi sát đất cạnh ghế của con, vỗ vai con trai và nói:

– Đây là lần đầu tiên con đi xe bus, con đã tìm ra chỗ ngồi nhanh chóng, nhưng may mắn nhất là con không giành lấy chỗ của ai cả. Bây giờ chúng ta sẽ trao đổi với nhau về cách ứng xử nơi công cộng khi con đi xe bus sau này. Con có sẵn sàng chưa?

– Sẵn sàng! – Bé con nhìn cha với ánh mắt háo hức đầy khám phá và cũng dịu dàng, trong sáng như ánh mắt của cha đang nhìn mình.

Người cha nói:

– Tốt, vậy chúng ta sẽ nói về chỗ ngồi trước. Khi con lên xe bus, vì không gian nhỏ mà dành cho nhiều người nên để chở được càng nhiều người càng tốt về nhà đúng giờ, chúng ta sẽ làm ít ghế thôi.

– Tại sao vậy?

– Vì chỗ cho một người ngồi có thể dành cho 2 hoặc 3 người đứng, con thấy hợp lý đúng không?

– Dạ đúng.

– Như vậy, không phải ai cũng có ghế ngồi. Vì vậy, ghế ngồi sẽ dành cho các trường hợp sau: hoặc họ lên xe trước, hoặc cho người lớn tuổi, hoặc cho các bà mẹ đang có em bé trong bụng, hoặc người tàn tật, hoặc cho trẻ em. Như vậy, khi con lên xe bus, trước khi lấy một chỗ ngồi còn trống, con phải hỏi người kế bên xem có ai đang ngồi ghế đó trước không, con phải nhìn quanh mình xem có ai lớn tuổi, đang có em bé, bị tàn tật hoặc còn bé hơn con nữa cần chỗ ngồi không. Con đã hiểu điều này chưa?

Bé con suy nghĩ 1 chút để thấm hết những giải thích của bố, sau đó có vẻ đã hiểu, gật gật đầu và bắt đầu nhìn người bên cạnh, nhìn những người xung quanh mình, có lẽ để tìm xem có ai trùng vào những trường hợp đó không. Sau cùng, bé trai nhìn cha và nói:

– Con hiểu rồi.

Người cha dịu dàng nhìn con, vẫn tư thế ngồi khụy gối xuống nền xe, và tiếp tục:

– Đây là lần đầu tiên cha nói nhiều trên bus, hy vọng không phiền mọi người. Bởi vì khi chúng ta ở một nơi công cộng, chúng ta không nên nói lớn và không nên nói chuyện riêng quá nhiều sẽ làm phiền người khác.

Bé trai lại suy nghĩ, sau đó nhoẻn miệng cười:

– Con hiểu rồi.

Người cha nhìn con một lát, sau cùng nói thêm một câu:

– Con có biết con đang đi xe bus miễn phí vì con chưa đến 4 tuổi không?

– Ah, thích quá. Mà tại sao con không phải trả tiền?

– Vì có những người đã trả tiền thuế cho con rồi.

– Tại sao họ trả cho con? Con không quen biết họ.

– Đúng rồi. Con không quen họ nhưng họ vẫn trả cho con vì họ đi làm, kiếm được tiền và lấy 1 phần tiền họ có để trả vài thứ chung cho những người khác. Giống như con lấy 1 phần kẹo hay đồ chơi của mình cho trường học để các bạn khác chơi vậy.

Bé trai nghe ví dụ có vẻ cụ thể và đụng chạm trực tiếp đến quyền lợi của mình, chắc đã hiểu rõ hơn sự “hào phóng” của những người khác, mở to mắt nhìn cha, long lanh suy nghĩ, sau đó nói:

– Vậy họ thật là tốt bụng. Con phải nói cảm ơn với ai?

Người cha mỉm cười, vẻ mặt hài lòng và nói:

– Những người đóng thuế đó gồm cả cha và mẹ trong đó, có cả cậu, dì, ông, bà của con nữa. Con được bước lên xe bus và đi chung với mọi người miễn phí, nhưng bù lại con không thể lấy chỗ ngồi của những người khác – những người đã trả tiền cho con đi bus miễn phí và họ lại phải trả tiền vé để đi bus với con. Như vậy, khi con lên bus miễn phí, con không có chỗ ngồi, mà cha sẽ có chỗ ngồi và chia sẻ với con. Con hiểu không?

Bé trai tư lự một lúc rồi gật đầu. Người cha láu lỉnh nhìn con nói:

– Con đã hiểu rồi thì giờ bước xuống để cha ngồi vào chỗ ghế này chứ?

Bé trai nhanh chóng tụt xuống ghế ngồi, nhường ghế cho cha trong sự ngạc nhiên, thú vị và mỉm cười của tất cả những ai vừa nghe và chứng kiến đoạn đối thoại ấy.

Người cha ngồi vào ghế, nhìn con trai, cười thật tươi tắn rồi đưa hai tay ra:

– Cha đã nói là mình sẽ chia sẻ chỗ ngồi, nên bây giờ con lại đây ngồi trên đùi cha.

Bé trai cười tươi, ngoan ngoãn nhào vào lòng cha và leo lên ngồi. Cả xe bus đều nhìn thán phục người cha này, thật có phương pháp giải thích cho con trai, với tình yêu con dạt dào mà ai cũng có thể thấy qua nét mặt, ánh mắt, giọng nói trong cuộc đối thoại với con. Bé trai sung sướng ngồi trong lòng cha, chắc hẳn đây là bài học ý nghĩa và một kỷ niệm ngọt ngào nhất mà một người con sẽ lưu giữ về cha mình. Lát sau, bé trai ngước đầu lên hỏi:

– Khi nào thì con có thể mua vé đi xe bus, và người khác không phải trả tiền cho con?

Người cha nói:

– Từ 4 đến 10 tuổi, con sẽ mua vé xe bus với giá phân nửa và có quyền ngồi trọn ghế, nghĩa là người khác vẫn phải trả cho con nửa vé và cha mẹ trả cho con nửa vé. Từ 10 tuổi trở đi, con phải trả cả vé, lúc đó cha mẹ trả cho con. Khi con kiếm được tiền, con sẽ tự mua vé cho mình và đồng thời tìm cách giúp lại những người khác. Và bây giờ, chúng ta sẽ không làm phiền mọi người cho đến khi xuống xe bus về nhà.

Bé trai gật gù, lim dim mắt lại, dựa đầu vào ngực cha mình. Cuộc đối thoại dừng lại cho đến khi hai cha con nắm tay nhau xuống xe.

Không chỉ tôi mà những người đã nghe cuộc đối thoại ấy đều nhìn theo bóng dáng của hai cha con với ánh mắt long lanh như được truyền hạnh phúc gia đình, với sự ấm áp khi chợt nghĩ về bố mẹ mình cũng từng âu yếm giải thích như thế, với sự nhắc lại với chính mình về văn hóa công cộng mà chưa chắc mỗi người lớn đã có được cách ứng xử đúng.

Câu chuyện ấy, tuy nhỏ, nhỏ như những bông tuyết trắng in trên nền áo len của hai cha con, tuy diễn ra trong một chiều lạnh, lạnh như màu xám của mùa đông châu Âu, nhưng lưu giữ mãi và mạnh một sự lưu luyến, yêu mến khó tả của tôi với văn hóa Pháp và những người văn minh thật sự.

Quang Nguyên

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s