“Công án” Hồ sơ Norma & Hiệu ứng cánh bướm

Một câu chuyện có thật liên quan “Hiệu ứng cánh bướm”, gợi nhiều suy nghĩ và góc nhìn khác nhau.

Một cô gái Mỹ trẻ ngoài 20 tuổi có thai ngoài ý muốn, vì quá nghèo nên cô muốn phá, nhưng luật ở bang Texas lúc bấy giờ lại cấm phá thai. Câu chuyện này lẫn nhân vật vốn chỉ là “một hạt cát” trong xã hội, nhưng cô lại rơi vào tầm ngắm của các luật sư đang muốn tạo ra vòng xoáy kiện tụng để tranh quyền lực nơi pháp đình. Họ tư vấn cho cô làm hồ sơ kiện. Kết quả: sau 2 năm rưỡi, hồ sơ của cô đến tận Tối cao Pháp viện Mỹ và thắng vang dội toàn quốc. Các luật sư hả hê vì thành công trong việc đem đến sự cải cách xã hội, chống lại đạo luật trước đó, dẫn đến việc bang Texas ban bố luật cho phép phá thai. Trong suốt thời gian làm hồ sơ cho đến khi có kết quả, cô phải giữ “bằng chứng”, nên khi hồ sơ thắng kiện, con cô cũng đã hai tuổi rưỡi. Do quá nghèo, cô đành phải cho con đi.

Năm xảy ra diễn biến này không hề xa hiện tại, đó là năm 1973. Cô gái ấy tên Norma McCorvey. Với kết quả thắng kiện năm ấy, không những cuộc đời Norma mà toàn bang Texas và cả nước Mỹ cũng đã chứng kiến những thay đổi ngoạn mục, tích cực lẫn tiêu cực, mang tính vĩ mô. Những thay đổi này đã đem lại cho nước Mỹ một bối cảnh mà đến hiện nay, vẫn chưa ai có thể kết luận ý nghĩa lịch sử của diễn biến này tốt thật sự đến mức độ nào cho sự tiến bộ của nước Mỹ.

Theo góc nhìn xã hội học, cô gái tên Norma trở thành biểu tượng của việc giải phóng phụ nữ với quyền được phá thai, cô được mời làm việc ở những trung tâm phá thai mới mở sau đạo luật. Đồng thời, cô cũng ở vị thế phải đối mặt thường xuyên với những người biểu tình chống cô, chống việc giết thai nhi. Xã hội nước Mỹ càng bị chia rẽ sâu sắc hơn về vấn đề đạo đức xã hội.

Theo góc nhìn tội phạm học lại oái ăm hơn nếu nhìn chuỗi “domino” lạ lùng như sau: Nhờ trường hợp của Norma mới dẫn đến đạo luật được quyền phá thai, nhờ đạo luật này mà tình trạng trẻ sơ sinh trong những gia đình nghèo khổ được giảm xuống, nhờ sự giảm những tiềm năng tương lai phức tạp mà tỷ lệ tội phạm giảm mạnh trong nhiều năm sau cả về phụ huynh lẫn trẻ em (vì phụ huynh không phải kiếm tiền nuôi những đứa trẻ vừa sinh).

Theo góc nhìn của Bộ lao động, công ăn việc làm được tạo thêm trong ngành y tế với các trung tâm phá thai được mở. Có thể nói, bộ luật cho phép phá thai tạo thêm công ăn việc làm, góp phần vào thành công giải quyết việc làm của Bộ lao động Mỹ.

Theo góc nhìn kinh tế học, vì tỷ lệ nhân lực xã hội không bị phân tán nên kinh tế phát triển hơn.

Còn theo cá nhân Norma, mọi góc nhìn vĩ mô trên đều không hề trong ý tưởng của cô, chỉ riêng cuộc sống riêng tư của cô trong toàn bộ diễn biến đã không theo ý cô ngay từ đầu. Vốn định phá thai vì lý do kinh tế nghèo túng, rốt cuộc cô vẫn phải sinh con và dứt bỏ cho đi đứa con ruột cũng vì quá nghèo. Sau đó, một cách bất đắc dĩ, cô  trở thành biểu tượng của sự tự do phá thai, không ngày nào được yên lành trước thị phi của xã hội.  22 năm sau khi thắng kiện, cô tuyên bố từ bỏ vị trí biểu tượng “ủng hộ phá thai”, và quay ngược lại hoàn toàn, thành nhà hoạt động hàng đầu chống lại việc phá thai. Năm 2009, cô tham gia các vận động tranh cử chống Obama về việc này.
Tháng 2 năm nay 2017, Norma đã qua đời ở tuổi 69 với những sự thất vọng vì mình không làm chủ đời mình, chỉ muốn “trở lại với con người thông thường” của chính mình.

Theo góc nhìn chính trị, hồ sơ của Norma McCorvey đã vĩnh viễn tạo ra một công án gây tranh cãi, thậm chí chia rẽ, xáo trộn các định nghĩa đạo đức từ hơn 40 năm nay trong toàn xã hội Mỹ, ảnh hưởng đến chính trị, tôn giáo, pháp lý, quyền con người,…

Câu chuyện cho thấy trường hợp “hiệu ứng cánh bướm”, dù vô tình hoặc cố ý , sẽ đạt đến kết quả chuỗi hàng loạt khi có sự tham gia có hoạch định rõ ràng để khởi động vòng quay. Nếu không, mọi cải cách đều chỉ là cú vỗ cánh riêng lẻ. Còn luận tốt, xấu chưa bàn, chỉ nói về cách vận hành cơ bản.

 

29/10/2017

T.H

One comment

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s