bộ sưu tập Sách hiếm – Sách hay: Chinh phụ ngâm (Paris, 1954)

Quyển sách Chinh phụ ngâm do GS. Hoàng Xuân Hãn dẫn giải  và chú thích, in tháng 10/1954 tại Edition Minh Tân, chỉ 35 trang, mỏng và nhẹ.

Xin trích nguyên văn lời dẫn đầu sách (hẳn của GS. Hoàng Xuân Hãn, dù không ký tên).


LỜI DẪN

 

HÁN-VĂN

Chinh phụ ngâm” nguyên viết bằng Hán-văn. Đó là lời một thiếu phụ mà chồng đi đánh giặc xa đã ba bốn năm chưa về. Nội dung có thể chia là mười ba tiết. Sẽ có đề mục từng tiết ở sau.

Tác giả Hán Văn là Đặng Trần Côn. Ông là người làng Nhân-mục (làng Mọc) ở kề phía tây Hà-nội, sinh vào khoảng 1710-1720, vào đời Lê Dụ-tông và chúa Nhân-vương Trịnh Cương. Là một người hay chữ nhưng không đậu đại khoa, ông chỉ làm quan đến chức Ngự-sử-đài-chiếu-khám. Văn ông rất trau giồi bóng bẩy. Trong khoảng Trịnh Cương cầm quyền (1729-1740), chính sách áp chế dân gian, giết hại triều thần làm nổi loạn nhiều nơi. Quân lính phải luôn luôn huy động. Sách “Chinh phụ ngâm” được soạn trong khoảng này, chừng vào năm 1740, để tả tâm trạng dân gian than vãn chiến tranh và ao ước hòa bình.

 

DIỄN CA

Nhiều văn sĩ đã diễn ca bài ấy hoặc phỏng theo đó làm bài ngâm khác. Trong đó có Đoàn Thị Điểm, Phan Huy Ích và có lẽ có cả Nguyễn Khản (anh ruột Nguyễn Du). Nay còn có bốn bài diễn ca và hai bài phỏng diễn (Xem sách “Chinh phụ ngâm bị khảo” của Hoàng Xuân Hãn và Minh Tân xuất bản).

Sau đây là bài mà từ trước người ta, theo Vũ Hoạt, lầm tưởng là của Đoàn Thị Điểm, nhưng chính thật là của Phan Huy Ích. Văn đã được đính chính lại, trích theo quyển “Chinh phụ ngâm bị khảo” của tác giả. Sau đây cũng có trích phần chú thích mà sẽ đặt dưới chính văn trong cùng trang.

PHAN HUY ÍCH

Vốn người làng Thu-hoạch, huyện Thạch-hà, tỉnh Hà-tĩnh, ông nhập tịch làng Thụy khuê, huyện An-sơn, xứ Sơn-tây. Ông đậu tiến sĩ năm 1755. Năm ấy ông được sai đi phong tước quận-công cho Nguyễn Nhạc ở Quảng-nam, nhưng ông dừng ở Thuận-hóa. Năm 1785, ông được bổ chức hiến-sát (coi việc hình) ở Thanh-hóa.

Sau khi Trịnh Bồng lên ngôi chúa (Yến đô vương), ông được sung chức tán-lý quân-vụ (tham mưu) ở Thanh-Nghệ để chống với quân Nguyễn Hữu Chỉnh ở Nghệ-an. Năm 1787, ông bị Nguyễn Hữu Chỉnh đánh bại và bị bắt, nhưng lại được dùng vào việc hàn lâm. Cuối năm ấy, Chỉnh bị quân Tây sơn giết, ông phải trốn tránh.

Năm sau (1788), Nguyễn Huệ sao tìm ông và hậu đãi, dùng làm thị-lang bộ Hình và ban tước hầu. Sau khi Huệ xưng đế, hiệu Quang-trung, và đánh bại quân Thanh, ông được sai đi sứ ở Bắc-kinh cùng Ngô Thì Nhậm (1790). Sau khi về nước, ông được sung chức thị-trung ngự-sử ở nội các. Trong đời Quang-trung và đời Cảnh-thịnh, ông giữ chức ấy và tham gia vào các việc từ-hàn đưa đón sứ, dàn xếp các cuộc bất hòa trong triều quận.

Khi Cảnh-thịnh bị chúa Nguyễn Ánh đánh bại, và chạy ra Thăng-long, ông cũng chạy theo. Và khi Tây-sơn mất, ông lại phải trốn tránh.

Sau khi vua Gia-long lên ngôi, ông tuy bị sỉ nhục ban đầu, và về ẩn lánh ở quê, nhưng ông tổng trấn Bắc-thành, là Nguyễn Văn Thành, gọi ra giúp về từ-hàn trong cuộc đưa đón sứ Thanh (1803).

Rồi ông về dạy học các tư gia. Năm 1816, ông phải ra ngồi dạy học ở nhà ông tổng trấn Lê Chất, cho đến năm 1819. Con ông bấy giờ đã đậu đạt, làm quan, đi sứ Thanh. Ông bèn xin về an dưỡng ở làng. Năm 1822, ông mất, thọ 73 tuổi.

Ông hay văn, và đặc biệt có tài về văn nôm. Tác phẩm ông nay còn có hai tập “Dụ am ngâm lục” và “Dụ am văn tập”, gồm hầu hết bài bằng Hán-văn.

Về nôm, nay còn giữ được bảy bài văn tế, hai bài văn dụ hoặc hịch. Ngoài ra ông đã diễn ca lại “Chinh phụ ngâm”. Ông nhận thấy rằng các bài diễn trước câu nệ muốn diễn sát nghĩa nguyên văn, cho nên văn diễn thành gượng. Như ông đã ghi lại, ông chỉ “theo từng thiên, từng chương mà tìm âm thanh cho êm ái” mà thôi. 

Livre n° 006.JPG

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s